Aanpassing belastingstelsel

De waterschappen hebben de minister van Infrastructuur en Waterstaat in december 2020 gevraagd om de waterschapsbelastingen aan te passen, zodat een aantal urgente knelpunten wordt opgelost en het stelsel verder wordt verbeterd. Het parlement beslist over de precieze wijziging van het belastingstelsel en het moment waarop de wijzigingen ingaan. De waterschappen hopen dat zij het nieuwe stelsel zo snel mogelijk toe kunnen passen.
Standpunt:

De urgente knelpunten in het stelsel van de waterschapsbelastingen moeten zo snel mogelijk worden opgelost.

Het wetsvoorstel voor aanpassing van de meest urgente knelpunten van het belastingstelsel moet zo snel mogelijk door de Tweede en Eerste Kamer worden goedgekeurd en in wetgeving worden verankerd. Dit zal leiden tot meer draagvlak voor de waterschapsbelastingen en tot goed uitlegbare tarieven.

Veilige dijken en voldoende en schoon oppervlaktewater zijn zo belangrijk dat altijd voldoende geld beschikbaar moet zijn voor het waterbeheer. Waterschappen heffen daarom eigen belastingen voor de kosten van hun werk. Momenteel bevat het belastingstelsel een aantal urgente knelpunten. Het wetsvoorstel moet deze knelpunten oplossen.

Aanleiding

Waterschappen zorgen voor veilige dijken en voldoende en schoon oppervlaktewater in Nederland. Zeker in deze tijd waarin meer en hevige regen en periodes van droogte vaker voorkomen, brengt dat veel investeringen en hoge kosten met zich mee. Dankzij de opbrengsten van de eigen waterschapsbelastingen die inwoners en bedrijven betalen, worden de waterschapstaken zelfstandig bekostigd. En hoeven ze niet te concurreren met andere overheidsuitgaven. Wel is er een aantal knelpunten binnen het huidige belastingstelsel. De Unie van Waterschappen heeft daarom in december 2020 een voorstel ingediend bij de minister van Infrastructuur en Waterstaat om het belastingstelsel aan te passen.

Proces

Het wetsvoorstel voor aanpassing van het belastingstelsel van de waterschappen is in augustus en september 2022 in consultatie geweest. Iedereen kon toen reageren op het voorstel. Hierna heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat de reacties bekeken en verwerkt. Begin april 2023 is het wetsvoorstel voor advies naar de Raad van State gestuurd. Na verwerking van dit advies is het wetsvoorstel op 6 september 2023 bij de Tweede Kamer ingediend.

Kamerleden hebben op 10 oktober 2023 vragen gesteld over het wetsvoorstel. De minister beantwoordde deze vragen eind november. In de procedurevergadering van 20 december 2023 is besloten het wetsvoorstel aan te melden voor plenaire behandeling. Het wetsvoorstel staat 18 april 2024 op de plenaire agenda van de Tweede Kamer. Op 23 april volgen de stemmingen over de moties en amendementen.

> Bekijk het wetsvoorstel

Wat staat er in het voorstel?

In het wetsvoorstel worden de watersysteemheffing, de zuiveringsheffing en de verontreinigingsheffing gewijzigd. Het voorstel biedt oplossingen voor de meest urgente knelpunten. Ook geeft het mogelijkheden om het profijtbeginsel in de watersysteemheffing beter toe te passen. Namelijk: hoe meer profijt een belanghebbende van het waterschap heeft, hoe meer hij betaalt. De aanpassing wordt daarnaast benut om ruimte te geven aan een aantal ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid, de circulaire economie en de energietransitie.

Het voorstel voor de watersysteemheffing zorgt er onder meer voor dat voor alle belastingbetalers een gelijkmatige tariefontwikkeling kan worden gerealiseerd. Met de voorstellen om de zuiverings- en verontreinigingsheffing aan te passen, willen de waterschappen bereiken dat de waterschappen in hun werk minder milieu- en mensbelastende stoffen hoeven te gebruiken.

Naast de belangrijkste knelpunten staan er nog andere zaken in het voorstel van de waterschappen en nu dus in het wetsvoorstel. Die gaan bijvoorbeeld over het apart in rekening kunnen brengen van de kosten van activiteiten die waterschappen uitvoeren bovenop hun normale taakuitoefening (zogeheten plusvoorzieningen). En over de mogelijkheid van een lagere heffing voor bedrijven als er door het waterschap waardevolle grondstoffen uit hun afvalwater worden gehaald.

Aanpassingen in watersysteemheffing

Met de watersysteemheffing wordt het geld opgehaald voor waterveiligheid, voldoende en schoon oppervlaktewater. Volgens de huidige systematiek moeten de waterschappen de kosten voor een belangrijk deel verdelen op basis van de waarde van gebouwen, grond en natuurterreinen. Het belangrijkste knelpunt van deze systematiek is dat de bijdrage kan toe- of afnemen. Zonder dat daar meer of minder voorzieningen tegenover hoeven te staan.

Het voorstel van de waterschappen gaat uit van een model waarin de kosten niet meer op basis van waarde maar op basis van gebiedskenmerken worden verdeeld. Het model geeft de algemeen besturen van de waterschappen daarbij meer mogelijkheden dan nu om bij het verdelen van de kosten rekening te houden met specifieke kenmerken van het gebied en van de taakuitoefening. Tegelijk zijn er meer mogelijkheden voor de waterschapsbesturen om een gelijkmatigere ontwikkeling van de tarieven voor alle betalende categorieën te realiseren.

Meer gelijkmatige lastenontwikkeling binnen categorie gebouwd

Het voorstel biedt ook een oplossing voor de huidige ongelijkmatige lastenontwikkeling in de heffing van de categorie eigenaren van gebouwen. Dat kan door de introductie van de mogelijkheid om verschillende tarieven te gebruiken voor eigenaren van woningen en eigenaren van niet-woningen. Op dit moment moeten de waterschappen voor deze groepen hetzelfde tarief gebruiken. De WOZ-waarden van woningen zijn de afgelopen jaren echter veel harder gestegen dan de WOZ-waarden van niet-woningen. Hierdoor zijn woningeigenaren een steeds groter deel van de lasten gaan dragen zonder dat daar een hoger voorzieningenniveau tegenover stond. Met de nieuwe tariefdifferentiatie ontstaat een gelijkmatiger ontwikkeling van de lasten binnen de categorie eigenaren van gebouwen.

Aanpassingen in zuivering- en verontreinigingsheffing

De zuiveringsheffing dekt de kosten van het zuiveren van rioolwater. De verontreinigingsheffing wordt in rekening gebracht als rioolwater rechtstreeks in oppervlaktewater wordt geloosd. De hoogte van deze twee belastingen wordt gebaseerd op de vervuilingswaarde van afvalwater. Op basis van de huidige wetgeving moeten waterschappen bepaalde stoffen gebruiken bij de laboratoriumanalyses voor het vaststellen van de vervuilingswaarde van het afvalwater van bedrijven. Deze stoffen zijn belastend voor mens en milieu. De waterschappen willen deze stoffen niet meer gebruiken. Daarom hebben zij een alternatieve methode om de vervuilingswaarde vast te stellen voorgesteld.

Toekomstbestendigere bekostiging Nederlandse waterbeheer

Met de voorstellen die nu worden gedaan, worden eerste stappen gezet naar een meer toekomstbestendige bekostiging van het waterbeheer. De waterschappen en een aantal belanghebbenden, waaronder LTO, VNO-NCW, VBNE en diverse politieke partijen, hebben nog meer wensen. Deze wensen gaan niet alleen over het belastingstelsel van de waterschappen. Maar over een bredere aanpak om de bekostiging van het Nederlandse waterbeheer toekomstbestendiger te maken. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gaat samen met de andere organisaties die actief zijn in het waterbeheer kijken welke concrete stappen op dit terrein kunnen worden gezet.

Wat is de rol van de Unie van Waterschappen?

De Unie zet zich in om de voorstellen die de knelpunten oplossen om te laten zetten in wetgeving. En denkt met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat mee over een bredere aanpak om de bekostiging van het Nederlandse waterbeheer toekomstbestendiger te maken.


Medewerkers bij dit thema

Beleidsadviseur Fiscale zaken
Beleidsadviseur financiën
Beleidsadviseur fiscale zaken
Programmaleider Moderne Overheid
Communicatieadviseur