Geborgde zetels

Het algemeen bestuur van een waterschap bestaat voor het grootste deel uit gekozen vertegenwoordigers. Daarnaast zit er in het bestuur een aantal benoemde vertegenwoordigers vanuit de landbouw, het bedrijfsleven en beheerders van natuurterreinen. Deze benoemde vertegenwoordigers worden geborgde of gereserveerde zetels genoemd. Er is vaak discussie over het afschaffen van deze geborgde zetels.
Standpunt:

Voor de waterschapsverkiezingen 2023 moet er duidelijkheid zijn over het wetsvoorstel.

Alle waterschappen hebben een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. Het algemeen bestuur bepaalt het beleid van het waterschap. Het dagelijks bestuur moet dit beleid uitvoeren.

De tekst loopt door onder de video

Verschillende categorieën belanghebbenden

De taken van waterschappen zijn de zorg voor het watersysteem en de afvalwaterzuivering in een bepaald gebied. Waterschappen zijn daarmee functionele bestuursorganen. Om invulling te geven aan het functionele karakter van het waterschap, bepaalt de Waterschapswet dat het waterschapsbestuur bestaat uit verschillende categorieën belanghebbenden:

  • Ingezetenen (inwoners)
  • Ongebouwd (agrariërs)
  • Bedrijven
  • Beheerders van natuurterreinen

Algemeen belang

Er zitten 18 tot 30 leden in het algemeen bestuur. Het merendeel bestaat uit vertegenwoordigers die bij de waterschapsverkiezingen zijn gekozen. Zij moeten zelf ook inwoner van het waterschap zijn. We noemen dit ook wel ingezetenen. Zij vertegenwoordigen het ‘algemeen belang’.

Specifiek belang

Daarnaast heeft ieder algemeen waterschapsbestuur 7 tot 9 geborgde zetels. Deze zijn bestemd voor vertegenwoordigers van bedrijven, boeren en beheerders van natuurterreinen. Zij worden niet gekozen via verkiezingen, maar aangewezen door de koepelorganisaties VNO-NCW (bedrijfsleven), LTO (agrariërs) en de VBNE (Vereniging van Bos- en Natuureigenaren). Zij vertegenwoordigen een specifiek belang. Het idee hierachter is dat de sectoren die financieel bijdragen en een groot belang hebben bij waterbeheer, verzekerd zijn van zeggenschap binnen waterschapsbesturen (het ‘belang-betaling-zeggenschap’-beginsel).

Waarom zijn er geborgde zetels?

Waarom worden niet alle zetels via de verkiezingen ingevuld? De wetgever is van mening dat deze groepen het meeste belang hebben bij het waterbeheer en daarom gegarandeerd vertegenwoordigd moeten zijn in het waterschapsbestuur. Ook zouden deze groepen relatief veel waterschapsbelasting betalen, bezitten zij veel gebiedskennis en kunnen zij bijdragen aan het vergroten van draagvlak in het gebied voor de projecten die het waterschap uitvoert.

Discussie over afschaffen geborgde zetels

De discussie over het afschaffen van de geborgde zetels keert regelmatig terug. In aanloop naar de waterschapsverkiezingen in 2015 en tijdens de verkiezingen in 2019 was er discussie over (het democratische gehalte van) deze geborgde zetels. In 2015 heeft de toenmalige Adviescommissie Water al een advies uitgebracht aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat over geborgde zetels. In juni 2020 kwam het rapport ‘Geborgd Gewogen’ van de Adviescommissie Geborgde zetels uit. Deze onafhankelijke commissie, die was ingesteld door het kabinet, adviseerde het systeem van geborgde zetels in het waterschapsbestuur af te schaffen.

Initiatiefwetsvoorstel GroenLinks

Vervolgens kwam GroenLinks in juni 2020 met een initiatiefwetsvoorstel voor het afschaffen van de geborgde zetels. Ook D66 sloot zich aan bij het wetsvoorstel.

Reactie Unie van Waterschappen op rapport

In de zomer van 2020 organiseerde de Unie van Waterschappen 5 klankbordbijeenkomsten om de uiteenlopende standpunten van de leden waterschappen over het onderwerp te inventariseren. Hier hebben ongeveer 300 waterschapsbestuurders het gesprek met elkaar gevoerd over het rapport van de ‘Geborgd gewogen’.

De Unie heeft in oktober 2020 met een brief aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat een reactie gegeven op het rapport ‘Geborgd Gewogen’. In de brief vroeg de Unie de minister om de verschillende gezichtspunten te betrekken bij de verdere besluitvorming over het rapport van de adviescommissie.

Rapport OFL

Het Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving (OFL) heeft via een uitgebreid consultatieproces zo breed mogelijk meningen, standpunten en sentimenten opgehaald bij belanghebbenden. Zo konden burgers en organisaties via een internetconsultatie reageren voor of tegen het voorstel. De opbrengst staat in het rapport ‘Open blik, helder beeld‘ dat de minister van Infrastructuur en Waterstaat in januari 2021 heeft aangeboden aan de Tweede Kamer.

Behandeling wetsvoorstel

Op 18 november 2021 startte de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer met een rondetafelgesprek. Hier konden Kamerleden vragen stellen over de geborgde zetels en het wetsvoorstel aan verschillende experts. Vervolgens konden Kamerleden op 24 november 2021 schriftelijke inbreng leveren op het wetsvoorstel. De Unie van Waterschappen heeft de Kamerleden hiervoor input gegeven. Op 21 februari 2022 werd de reactie op de schriftelijke inbreng naar de Kamer gestuurd en op 23 februari besloot de Tweede Kamer om het wetsvoorstel aan te melden voor plenaire behandeling.

Betrokken organisaties zoals de Unie van Waterschappen, agrarische organisaties en de KvK worden ook in de gelegenheid gesteld te reageren. De Unie zal in deze reactie de argumenten voor en tegen afschaffing herhalen. Daarnaast pleit de Unie voor tijdige duidelijkheid over de geborgde zetels met het oog op de waterschapsverkiezingen van 2023.

De plenaire behandeling begon op 21 april 2022 met de vragen van Kamerleden aan de initiatiefnemers van de wet. Op 18 mei 2022 is de plenaire behandeling verder gegaan met de antwoorden van de initiatiefnemers en de reactie van minister Harbers. Op 24 mei zou er worden gestemd over het wetsvoorstel. Dit werd echter uitgesteld tot 31 mei.

Wetsvoorstel aangenomen met amendement

Op 31 mei 2022 werd in de Tweede Kamer gestemd over het initiatiefwetsvoorstel van GroenLinks en D66 over de geborgde zetels bij de waterschappen. Het wetsvoorstel werd aangenomen inclusief een nieuw amendement van de ChristenUnie. De uitkomst is dat de geborgde zetels beperkt worden tot 2 voor ongebouwd en 2 voor natuur. Bedrijven krijgen geen geborgde zetels meer. Ook krijgen geborgden niet meer standaard een plek in het dagelijks bestuur van een waterschap.

Het wetsvoorstel gaat nu door naar de Eerste Kamer. De Eerste Kamer start op 21 juni 2022 de schriftelijke behandeling van het initiatiefwetsvoorstel van Tweede Kamerleden Laura Bromet (GroenLinks) en Tjeerd de Groot (D66) over het schrappen van geborgde zetels voor bedrijven in waterschapsbesturen.


Medewerkers bij dit thema

> Judith de Jong

Communicatieadviseur

> Ilona Elfferich-Rodenburg

Verenigingssecretaris