Waterschappen bereiden zich voor op Brexit

12 november 2020

Het is nog onzeker hoe de toekomstige relatie van de Europese Unie (EU) en het Verenigd Koninkrijk (VK) vorm krijgt. Toch is het belangrijk dat waterschappen zich nu al voorbereiden op de Brexit. Dat kan met de Brexit Impact Scan voor overheden.



De impact van de Brexit zal per waterschap verschillen. Voor een aantal waterschappen zijn inkoop en aanbesteden belangrijke onderwerpen, als zij producten en diensten invoeren vanuit het VK. Ook zijn er waterschappen die samenwerkingsverbanden hebben gesloten met het VK. Op welke manier de Brexit hier impact op heeft, blijkt uit de impactscan.

Waar staan de onderhandelingen nu?

De onderhandelingen tussen de EU en het VK gaan nog intensief door. Op 31 december 2020 verloopt de overgangsperiode definitief. Aanvankelijk was de inzet een akkoord te sluiten vóór eind oktober 2020, zodat het Europees Parlement en de EU-lidstaten zich tijdig over het akkoord konden buigen. Nu dit niet is gelukt zijn zeer intensieve onderhandelingen gaande om toch zo snel mogelijk tot een akkoord te komen. Afspraken over de voor de EU 3 belangrijkste onderwerpen – gelijk speelveld, visserij en governance – zijn er nog niet.

De kans bestaat dat niet op alle deelonderwerpen afspraken worden gemaakt over de toekomstige betrekkingen tussen de EU en het VK. Daarvoor is in dat geval niets geregeld na afloop van de overgangsperiode op 31 december 2020. Het valt evenmin uit te sluiten dat helemaal geen afspraken worden gemaakt: een no deal-Brexit.

Doe de Brexit Impact Scan

Waterschappen vragen Kamerleden om aandacht voor Van-boer-tot-bord-strategie

1 oktober 2020

Op 1 oktober staat het Algemeen Overleg Landbouw, Klimaat en Voedsel op de agenda van de Tweede Kamer. De waterschappen hebben vooraf aandacht gevraagd bij de Kamerleden voor de Van-boer-tot-bord-strategie van de Europese Commissie.



De waterschappen steunen de Van-boer-tot-bord-strategie. Deze strategie bevat een plan van aanpak om de voedselproductie en voedselconsumptie in Europa te verduurzamen. De strategie is daarmee een belangrijke bouwsteen van de zero pollution-ambitie van de Europese Green Deal. Ook draagt de strategie bij aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water voor de kwaliteit van het oppervlaktewater in 2027.

De Van-boer-tot-bord-strategie is belangrijk omdat het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen, mest en kunstmest bij de productie van voedsel ervoor zorgt dat er te veel van deze stoffen in het oppervlaktewater terechtkomen. Dit heeft negatieve effecten op het leven onder water. De strategie moet dit helpen voorkomen.

Uitbreiding naar hele land- en tuinbouwsector

De waterschappen willen dat de strategie Van-boer-tot-bord-strategie uitgebreid wordt. Momenteel gaat de strategie alleen over de voedselproductie en voedselconsumptie. Ook in andere agrarische sectoren worden echter gewasbeschermingsmiddelen, mest en kunstmest gebruikt die in het oppervlaktewater terechtkomen. Daarom willen de waterschappen de strategie verbreden naar de hele land- en tuinbouwsector.

De Unie van Waterschappen heeft dit standpunt onder de aandacht gebracht van de Kamerleden die over dit onderwerp gaan.

Europese resolutie geneesmiddelen in het milieu

24 september 2020

Met grote meerderheid heeft het Europees Parlement (EP) op 17 september een resolutie aangenomen over geneesmiddelen in het milieu. De resolutie sluit goed aan bij de Nederlandse ketenaanpak.



Deze resolutie is een reactie op de strategische aanpak van medicijnresten in het milieu die de Europese Commissie presenteerde in maart 2019. Door de coronacrisis lag het dossier in het EP een aantal maanden stil. In de resolutie geeft het EP aan dat de acties van de Europese Commissies tot op heden onvoldoende zijn.

Nederlandse ketenaanpak als voorbeeld

Om het (watermilieu) en de volksgezondheid beter te beschermen, pleit de EP-resolutie voor extra maatregelen op Europees niveau en door de lidstaten zelf. Die maatregelen moeten onderdeel zijn van een zogenaamde ‘ketenaanpak’. Daarbij wordt Nederland als voorbeeld genoemd met de Ketenaanpak Medicijnresten uit Water.

In een ketenaanpak wordt naar de hele levenscyclus van geneesmiddelen gekeken, van ontwerp tot afvalverwerking. Zo moet er bij de productie van medicijnen al rekening gehouden worden met dat de gebruikte stoffen niet schadelijk mogen zijn voor het (water)milieu. Ook verderop in de keten wordt gezocht naar manieren om verontreiniging in het water te voorkomen, bijvoorbeeld door ongebruikte medicijnen in te zamelen en te onderzoeken op welke manier overgebleven microverontreinigingen op de rioolwaterzuiveringen door de waterschappen verwijderd kunnen worden.

Maatregelen

De Unie van Waterschappen pleitte in Brussel samen met Vewin al langere tijd voor een Europese ketenaanpak. Veel van de door de Unie aangedragen specifieke maatregelen zijn door het EP overgenomen in de resolutie. De belangrijkste daarvan zijn:

  • De milieu-impact moet worden meegenomen in risico-batenanalyses voor nieuwe geneesmiddelen, waarbij ook gekeken moet worden naar hun afbraakproducten en metabolieten.
  • Het EP vraagt om een centrale database met de resultaten van milieurisico-analyses. Milieu-informatie over bijvoorbeeld de impact op waterkwaliteit, gedrag van stoffen in het milieu, afbreekbaarheid en zogenoemde cocktaileffecten is voor waterbeheerders essentieel.
  • Extra EU-steun voor onderzoek naar nieuwe technologieën voor het opsporen en geavanceerd zuiveren van medicijnresten.

Vervuiler betaalt

De resolutie gaat uit van 3 kernbeginselen uit de Europese milieuwetgeving: ‘de vervuiler betaalt’, bronbeleid en het voorzorgsbeginsel. Deze beginselen passen goed bij de ketenaanpak. Daarnaast pleit het EP ervoor om de impact van medicijnresten op water mee te nemen in de EU-waterwetgeving. Onder andere bij de vervolgstappen die de Europese Commissie neemt bij de Kaderrichtlijn Water en dochterrichtlijnen zoals de prioritaire stoffen richtlijn. Het roept de Commissie op om geneesmiddelen die zeer risicovol zijn voor het milieu op te nemen in de lijst van prioritaire stoffen. Het EP vraagt daarnaast om betere samenwerking tussen lidstaten, ook binnen grensoverschrijdende stroomgebieden.

Aansluiten bij Green Deal

Daarnaast vraagt het EP de Commissie medicijnresten in water te betrekken in de voorbereiding op het zero pollution action plan voor lucht, water en bodem, een initiatief onder de Europese Green Deal. Dit actieplan wil de Commissie volgend jaar uitbrengen.

Belangrijke rol Nederlandse Europarlementariërs

Nederlandse Europarlementariërs speelden een belangrijke rol in de totstandkoming van deze EP-resolutie. Zo was Jan Huitema (VVD) een van de medeopstellers van de resolutie en dienden Esther de Lange (CDA), Anja Hazekamp (PvdD) en Mohammed Chahim (PvdA) belangrijke amendementen voor de watersector in.

Blijvend op politieke agenda

Eurocommissaris voor milieu Virginijus Sinkevičius heeft aangegeven dat hij dit onderwerp hoog op de politieke agenda zal houden. Ook wil hij de aanpak van medicijnresten adresseren binnen Green Deal-initiatieven, zoals de chemische stoffenstrategie voor duurzaamheid (oktober 2020), de geneesmiddelenstrategie (eind 2020) en het zero pollution action plan (2021).

Lees de volledige resolutie

Advies aan Europa: ‘Meer geld naar lokale klimaatinitiatieven’

20 juli 2020

De EU moet meer inzetten op het vergroten van het bewustzijn rond klimaatverandering onder inwoners en meer steun geven aan lokale en regionale initiatieven. Dat adviseert het Europese Horizon Mission Board voor klimaatadaptatie en sociale transformatie.



“Wij adviseren om lokale initiatieven financieel te helpen om op te schalen. We geloven in de innovatiekracht van de gemeenschap en vinden dat daar veerkracht kan worden opgebouwd om de grillen van klimaatverandering op te vangen”, zegt Hein Pieper, bestuurslid van de Unie van Waterschappen en onderdeel van het mission board.

Corona bevestigt noodzaak beschermen Europese inwoners

Volgens het Horizon Mission Board heeft de coronacrisis aangetoond dat het essentieel is om tijdig te reageren op waarschuwingen. De opkomst van het coronavirus heeft laten zien dat volksgezondheid, omgeving en sociaal gedrag sterk met elkaar verbonden zijn en dat het mogelijk is om als internationale gemeenschap snel en doortastend ingrijpende veranderingen door te voeren. “Juist in deze tijd is het belangrijk dat Europa opstaat om haar inwoners te beschermen. Niet alleen tegen de risico’s van het coronavirus, maar ook tegen de gevolgen van klimaatverandering” aldus Pieper.

“We kunnen niet blijven doen wat we deden”

Bij zijn aanstelling voor het mission board liet Pieper al weten dat een klimaataanpak vraagt om een sociaal beleid, een samenlevingsvisie. “We kunnen niet blijven doen wat we deden bij deze klimaatverandering. Innovatie en gedragsverandering zijn noodzakelijk.” In de adviezen van het mission board is de maatschappelijke component dan ook duidelijk aanwezig. Zo zet het mission board in op de volgende doelen:

  • In 2030 moeten alle lokale en regionale overheden in Europa beschikken over klimaatrisicoprofielen en early warning-systemen en moet er sprake zijn van een samenhangende, integrale klimaataanpak.
  • In 2030 moeten in ieder geval 200 Europese regio’s en gemeenschappen visies, routekaarten en oplossingen hebben ontwikkeld om voorbereid te zijn op de klimaatverandering
  • In 2030 moeten in ieder geval 100 lokale of regionale initiatieven op het gebied van klimaatbestendigheid zijn uitgerold naar concrete acties op alle niveaus.

Het mission board wil de doelen bereiken door te investeren in het opzetten van gemeenschappen waar ervaringen en kennis kunnen worden gedeeld. Ook wil het mission board dat het voor lokale initiatieven door Europese hulp makkelijker wordt om tot uitvoering te komen en op te schalen. Daarbij ziet het mission board kansen in het herstellen van onder andere de biodiversiteit, het verbeteren van het waterbeheer en het verduurzamen van de voedselvoorziening.

Wat is het Horizon Mission Board?

Het Horizon Mission Board is door de Europese Commissie ingesteld als Europees onderzoeks- en innovatieprogramma 2021 t/m 2027. Het mission board adviseert de Europese Commissie naar welke onderwerpen onderzoeksgeld moet uitgaan om innovatie te stimuleren. Naast het Mission Board ‘klimaatverandering en sociale transformatie’ zijn er nog 4 andere mission boards: ‘kanker’, ‘schone oceanen, zeeën en binnenwateren’, ‘klimaatneutrale steden’ en ‘bodemgezondheid en voedsel’. Voor elk van deze 5 onderwerpen is een groep van 15 experts geselecteerd.

Lees het volledige advies van het Horizon Mission Board klimaatadaptatie en sociale transformatie (Engels)

Lees de samenvatting van de doelen (Engels)

Voorstel voor nieuwe EU-klimaatwet

5 maart 2020

4 maart publiceerde de Europese Commissie haar voorstel voor een EU-klimaatwet, de juridische basis voor de EU-Green Deal. De waterschappen zijn blij dat de Europese Commissie in de klimaatwet ook aandacht heeft voor klimaatadaptatie.



De klimaatwet moet de lidstaten begeleiden om de klimaatneutraliteitsdoelstellingen in 2050 te halen. De wet verplicht de lidstaten ook om daadwerkelijk maatregelen te nemen om de doelstellingen te halen.

Aanvullend aan de klimaatwet komt vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans in september met voorstellen voor nieuwe reductiedoelstellingen voor 2030. Het huidige doel is om 40% van de CO2-uitstoot te verminderen, de Commissie wil voorstellen om dit percentage te verhogen naar 50% of misschien wel 55%.

Grotere rol voor klimaatadaptatie

De Europese Commissie wil dat klimaatadaptatie (omgaan met de gevolgen van klimaatverandering) naast klimaatmitigatie (voorkomen van klimaatverandering) een grotere rol gaat innemen in het EU klimaatbeleid en wil dit daarom in de klimaatwet verankeren. De Commissie stelt voor om een meer controlerende rol te krijgen in het aan- en bijsturen van lidstaten bij het nemen van klimaatmaatregelen.

Extra aandacht voor droogte en wateroverlast

Naast aandacht voor klimaatadaptatie in de klimaatwet wil de Commissie onder de EU-Green Deal ook komen met een nieuwe EU-klimaatadaptatiestrategie. Deze strategie wordt eind van dit jaar verwacht om ervoor te zorgen dat de lidstaten extra stappen zetten. In deze nieuwe strategie komt ook extra aandacht voor droogte en wateroverlast. Lidstaten zijn nu al verplicht om nationale klimaatadaptatiestrategieën op te stellen. Dit heeft in andere EU-lidstaten echter nog niet geleid tot de benodigde aanpassingen aan het veranderende klimaat.

Klimaatwet en de waterschappen

Waterschappen zijn voorlopers op het gebied van klimaatadaptatie en zijn blij met de groeiende Europese aandacht voor het belang hiervan. Het is belangrijk dat ook in buurlanden van Nederland meer actie wordt ondernomen om de impact van klimaatverandering beter op te vangen.

Door het inzetten van eigen middelen dragen waterschappen bij aan de transitie naar klimaatneutraliteit. Zo willen waterschappen al in 2025 energieneutraal zijn en worden bijvoorbeeld afvalwaterzuiveringsinstallaties en watersysteem ingezet voor de productie van duurzame energie.

Grensoverschrijdende samenwerking is nodig

27 februari 2020

21 februari kwam Europarlementariër Esther de Lange (CDA) op werkbezoek bij waterschap Limburg. Tijdens het werkbezoek stond grensoverschrijdende samenwerking centraal.



Dijkgraaf Patrick van der Broeck en Sander Mager, bestuurslid Unie van Waterschappen, ontvingen de De Lange bij waterschap Limburg. De Lange is lid van de Milieucommissie van het Europees Parlement en vicevoorzitter van de Europese Volkspartij fractie. Met het werkbezoek wilden de waterschappen aandacht vragen voor het belang van grensoverschrijdende samenwerking bij waterbeheer en bij de implementatie van de Kaderrichtlijn Water (KRW) in het bijzonder.

Vervuiling in de grensregio’s

Een van de onderdelen van het werkbezoek was een bezoek aan de rivier de Jeker, die vanuit België in Maastricht uitmondt in de Maas. Stoffen die in het buitenland in de beken en rivieren terechtkomen, hebben grote impact op de waterkwaliteit aan Nederlandse zijde. Onderdeel van de KRW is de ontwikkeling van een grensoverschrijdende aanpak en samenwerking in stroomgebieden. Op dit moment krijgen bovenstroomse maatregelen voor het verbeteren van grenswateren nog niet altijd de prioriteit die ze verdienen. Dat zorgt ervoor dat maatregelen in Nederlandse grensregio’s niet voldoende zijn om de KRW doelen te halen.

Daarom vragen de waterschappen nu aandacht voor dit onderwerp, zodat ook in landen zoals Duitsland, Frankrijk, België en Luxemburg extra stappen worden gezet om vervuiling van grenswateren tegen te gaan. Dit is het moment hiervoor: de maatregelenprogramma’s voor de laatste KRW-planperiode van 2022-2027 worden nu in heel Europa voorbereid.

Waterbeheer in Green Deal

Het tweede onderwerp tijdens het werkbezoek was de Europese Green Deal. De Lange is namens de Europese Volkspartij woordvoerder voor alle voorstellen onder de Green Deal. Tijdens het werkbezoek benadrukten de waterschappen dat de focus op waterbeheer hierin niet mag ontbreken, zowel op het gebied van waterkwaliteit als klimaatadaptatie (oplossingen om om te gaan met de gevolgen van klimaatverandering).

Zo zullen er vanwege de effecten van klimaatverandering snel oplossingen moeten komen voor de uitdagingen rond waterkwantiteit, zoals droogte en wateroverlast. Als voorbeeld hiervan werd tijdens het werkbezoek het programma Water in Balans gepresenteerd, dat door waterschap Limburg is ontwikkeld om wateroverlast aan te pakken.

Meer aandacht voor grensregio’s

Sander Mager, bestuurslid Unie van Waterschappen, hoopt dat ook buiten de waterschappen aandacht komt voor waterkwaliteit in de grensregio’s: “Het is belangrijk om maatregelen nog beter grensoverschrijdend met alle betrokken autoriteiten af te stemmen. We hopen door deze grensoverschrijdende aanpak financiële steun te ontvangen vanuit Europese programma’s zoals Interreg of het LIFE fonds. Daarnaast is het belangrijk dat ook de Europese Commissie en het Rijk aandacht hebben voor deze problematiek en daarbij de waterschappen ondersteunen bij de intensivering van samenwerking over de grens.”

Koepel van drink- en afvalwaterbedrijven op bezoek bij Eurocommissaris

20 februari 2020

Op 19 februari heeft EurEau in Brussel kennisgemaakt met Virginijus Sinkevičius, Eurocommissaris voor Milieu, Oceanen en Visserij. EurEau is de koepel van drink- en afvalwaterbedrijven in Europa.



Namens EurEau nam Michaël Bentvelsen deel aan het gesprek. Hij is covoorzitter van de sectie afvalwater van EurEau en beleidsadviseur Waterkwaliteit bij de Unie van Waterschappen. Sinkevičius gaf aan erg blij te zijn met de samenwerking.

De volgende onderwerpen kwamen aan bod tijdens het gesprek:

  • De Europese Green Deal en de mogelijke herziening van de richtlijn stedelijk afvalwater;
  • De aanpak van microverontreinigingen (onder andere medicijnresten);
  • De doelstellingen voor circulaire economie en klimaatbeleid.

Bronaanpak voor afvalbeheer

EurEau vroeg aandacht voor bronaanpak en het principe van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Dat betekent dat producenten (mede)verantwoordelijk zijn voor het afvalbeheer van de producten die door hen op de markt zijn gebracht.

Medicijnresten verwijderen

De farmaceutische industrie moet een belangrijke bijdrage leveren aan de verwijdering van medicijnresten, vindt EurEau. Dat kan door het delen van informatie, door het nemen van maatregelen en via een financiële bijdrage voor de kosten van verwijdering.

Richtlijn stedelijk afvalwater

EurEau heeft verder aangeboden om mee te denken over de modernisering van de richtlijn stedelijk afvalwater. Deze richtlijn bevat de minimumeisen voor de opvang, behandeling en lozing van stedelijk afvalwater.

Brexit nu echt een feit: doe de Brexit Impact Scan

31 januari 2020

Op 31 januari is het zo ver: het Verenigd Koninkrijk stapt nu echt uit de Europese Unie. Wat betekent dat voor Nederlandse overheden, zoals de waterschappen? Daarvoor is er de Brexit Impact Scan voor overheden.



Deze scan is in 2018 geïntroduceerd door Kenniscentrum Europa decentraal. De impactscan helpt overheidsorganisaties om zich voor te bereiden op de mogelijke gevolgen van de Brexit. Het kenniscentrum heeft de Brexit Scan nu geactualiseerd. In deze actualisatie wordt rekening gehouden met de nieuwe situatie na 31 januari.

Overgangsperiode

Het Verenigd Koninkrijk (VK) en de Europese Unie (EU) hebben in het zogenaamde terugtrekkingsakkoord afspraken gemaakt over de Brexit. In dit akkoord is een overgangsperiode afgesproken tot en met 31 december 2020.

Mogelijke scenario’s

Tijdens deze periode wordt onderhandeld over de toekomstige betrekkingen tussen het VK en de EU. De impactscan is aangepast op de situatie tijdens de overgangsperiode en de mogelijke scenario’s na de overgangsperiode. Als er nieuwe afspraken worden gemaakt, wordt de impactscan daarop aangepast.

Impact Brexit

De Brexit heeft grote gevolgen voor overheidsorganisaties in Nederland. Het is daarom belangrijk om de relatief korte overgangsperiode te benutten om maatregelen te treffen en vast te stellen welke impact het aflopen van de overgangsperiode op overheden heeft. Overheden die de scan al hebben gedaan wordt aangeraden om de scan nogmaals te doen.

De scan is te vinden op brexitimpactscan.europadecentraal.nl.

De Brexit Impact Scan voor overheden is ontwikkeld in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties door Kenniscentrum Europa decentraal.

Foto door Artem Beliaikin via Pexels